Дім без стін: як пам’ять, мова, культура і людські взаємини стають новою домівкою

01.08.2026

Втрата фізичного дому не означає остаточного зникнення простору, який людина називає своїм. Навпаки, досвід вимушеного переселення засвідчує, що поняття дому поступово звільняється від матеріальних меж. Дім перестає бути лише будинком, квартирою, подвір’ям чи вулицею дитинства. Він перетворюється на складну систему зв’язків, що охоплює пам’ять, мову, звички, символи, запахи, голоси, історії та людські взаємини. У ситуації війни, окупації чи вимушеної міграції постає парадоксальна форма існування: людина втрачає місце, але прагне зберегти простір своєї належності.

Візьмемо «хорошіх рускіх»… Де візьмемо?

21.02.2026

Ідеологема «хорошій рускій» виявилася занадто функціональною – аж підозріло універсальною. З одного боку, її поширення створює позитивний візерунок опозиційним Кремлю релокантам, які намагаються самоорганізуватися у так звану опозицію та представляти на світових демократичних майданчиках інтереси «прєкрасной россіі будущєва». Вони активно конструюють образ «іншої росії» – модерної, ліберальної, нібито очищеної від імперського спадку, але при цьому дивовижно обережної у формулюваннях і принципово невизначеної у питаннях відповідальності.

Кіт над Галічем

19.10.2025

Стамбульський кіт Шекер-ага, за нашим звичаєм Цукор-пан, мешкав у старому, похиленому будиночку в дільниці Вефа, там, нижче мечеті Сулейманіє, ближче до Золотого Рогу. Там, де тіні мінаретів сплітаються з імлою, димом і морським повітрям, а кожен день пахне спеціями і кавою.

У тому домі оселилися сирійці – жінка з трьома дітьми. Чоловік їхній загинув у дорозі, коли небо сипало вогнем на землю, коли світ перевернувся й лишив тільки страх. Вони прибули сюди, до Стамбула, із пустими руками, з острахом замість мови. Люди навколо були чужі, і лише один кіт розумів їхнє горе. Родина жила, як могла, і хоч життя було гірке, але кицюн був ситенький, угодований. Світ іще не зовсім осиротів.

Казус Юлії Латиніної: «хАрошая русская лібералка»

22.07.2025 Юлія Латиніна – одна з найпомітніших російських «псевдоліберальних» журналісток, яка тривалий час позиціонувалася як критикиня путінського режиму. Її численні публікації, колонки та виступи на «Ехо Москви» і в YouTube-ефірах формували образ «незалежної інтелектуалки»

Мова як маркер ідентичності: динаміка мовної ситуації в Україні

27.06.2025 Мовна поведінка українців за останнє десятиліття зазнала глибоких трансформацій, які свідчать не лише про зміни в комунікативних практиках, а й про зрушення у сфері національної ідентичності.

Американський рецидив: Україна – не предмет торгу!

27.04.2025 Жодних сумнівів: Російська Федерація після розпаду СРСР не стала повноцінною модерною державою. Вона перетворилася на агресивне неоімперське утворення, яке паразитує на уламках радянської епохи. Московський центр не просто відмовився інтегруватися у світову спільноту на засадах рівноправного партнерства, він обрав шлях домінування, підкорення та експансії. Власне, Росія є типовою неоколонією – лише з тією відмінністю, що вона прагне сама бути метрополією.
Maurice Barrès: „naród tytułowy” – pojęcie nieznane w Polsce
28.11.2023

Barrès uważał, że naród tytułowy to naród, który jest dominujący w państwie, w którym żyje. Naród ten ma swoją własną kulturę, tradycje i język, które są przekazywane z pokolenia na pokolenie. Naród tytułowy ma również prawo do samostanowienia i do obrony swojej tożsamości.

Zdaniem pisarza Francuzi są narodem tytułowym Francji. Mają swoją własną kulturę, tradycje i język, które są zakorzenione w historii kraju, dlatego mają oni prawo do samostanowienia i do obrony swojej tożsamości.

W swoich pracach Barrès często podkreślał znaczenie narodu tytułowego dla państwa. Uważał, że naród tytułowy jest gwarantem stabilności i jedności państwa. Naród tytułowy jest również źródłem siły i potęgi państwa.

Naród tytułowy ma szczególne obowiązki wobec państwa. Jest on odpowiedzialny za jego obronę i rozwój, a także za przekazywanie wartości i tradycji narodowych kolejnym pokoleniom.

W swoich pracach Barrès często podkreślał rolę historii i tradycji w kształtowaniu narodu. Uważał, że naród to nie tylko zbiór ludzi, ale również wspólna historia, kultura i tradycje.

Pojęcie "narodu tytułowego" zostało wprowadzone do nauki historycznej przez Heinricha von Treitschkego w XIX wieku. Barrès jednak nadał temu pojęciu nowe znaczenie. Barrès uważał, że naród tytułowy to nie tylko naród, który jest dominujący w państwie, ale także naród, który ma prawo do samostanowienia i do obrony swojej tożsamości.

Koncepcja "narodu tytułowego" Barrèsa miała duży wpływ na rozwój francuskiego nacjonalizmu. Była ona wykorzystywana przez prawicowe partie polityczne, które walczyły o wzmocnienie roli państwa i utrzymanie jego jedności.

W pracach Barrèsa można wyróżnić kilka najważniejszych elementów koncepcji "narodu tytułowego":

  • Dominacja: naród tytułowy jest dominującym narodem w państwie, stanowi jego główną siłę napędową.
  • Obowiązki: naród tytułowy ma szczególne obowiązki wobec państwa, jest odpowiedzialny za jego obronę i rozwój.
  • Historia i tradycja: naród to nie tylko zbiór ludzi, ale również wspólna historia, kultura i tradycje.

Przytoczę kilka przykładów użycia pojęcia "narodu tytułowego" w pracach Maurice'a Barrè'a:

  • W swojej książce "Les Déracinés" (1897) Barrès pisze o Francuzach, którzy stracili swoją narodową tożsamość w wyniku urbanizacji i industrializacji. Barrès uważa, że ci Francuzi są "wyrwani z korzeni" (déracinés) i że nie są już prawdziwymi Francuzami.
  • W swojej książce "La Colline inspirée" (1913) Barrès przedstawia wizję idealnego państwa francuskiego, w którym Francuzi są jednością. Barrès uważa, że to jedność narodowa jest kluczem do francuskiej potęgi.
  • W swojej książce "L'Appel au soldat" (1915) Barrès pisze o francuskich żołnierzach, którzy walczą w I wojnie światowej. Barrès uważa, że ci żołnierze walczą nie tylko o Francję, ale także o swoją narodową tożsamość.

Pojęcie "narodu tytułowego" jest nadal używane w nauce historycznej i politologii. Pojęcie to jest często wykorzystywane do analizy relacji między narodami w państwach wielonarodowych.

Pojęcie „naród tytułowy” używam w następujących pracach:

Upokorzanie innego: obraz xix-wiecznego podola w powieści Anatolija Swydnyc'kiego Luboraccy

Zniekształcone tożsamości wieloetnicznej Ukrainy

Lech Suchomłynow